NMD-GWW Perceel 6: categorie 3 data voor funderingslagen en bitumineuze verhardingen

Achtergrond

De opdracht

Stichting Nationale Milieudatabase beheert de referentiedata voor milieuprestatie-berekeningen in de GWW-sector. Deze data (de categorie 3 milieuverklaringen) wordt door rekeninstrumenten gebruikt om de Milieukostenindicator (MKI) van producten, objecten en complete projecten te bepalen.

InfraImpact kreeg de opdracht om voor RAW 80 en RAW 81 de categorie 3 milieuverklaringen op te stellen en te actualiseren conform de Bepalingsmethode Milieuprestatie Bouwwerken (versie 1.2, januari 2025) en het Protocol Initiëren, opstellen en peer reviewen categorie 3 data.

Werkwijze

Aanpak en methodiek

De LCA's zijn uitgevoerd conform EN 15804+A2 en NEN-EN-ISO 14040/14044, met de volledige levenscyclus meegenomen (modules A1 t/m D). Datacollectie vond plaats in september en oktober 2025, gevolgd door berekeningen en het opstellen van de LCA-dossiers.

In het kader van de marktconsultatie is afgestemd met toonaangevende aannemers en producenten uit de Nederlandse GWW-sector, om de praktijkrelevantie van de gehanteerde uitgangspunten te borgen.

De peer review is uitgevoerd door Kamiel Jansen (TNO), conform het Protocol Initiëren, opstellen en peer reviewen categorie 3 data. Daarbij is gekeken naar uitgangspunten van productsamenstelling, materiaalgebruik en de rekenwijze.

InfraImpact is sinds juni 2026 zelf door Stichting NMD erkende LCA-toetser. Die onafhankelijke toetsrol vervullen we voor categorie 1- en 2-milieudata van andere partijen, nooit voor data die we zelf hebben opgesteld zoals in dit project. Zie LCA-toetsing voor de NMD.

RAW 80

RAW 80: Funderingslagen

RAW 80 omvat alle funderingslagen die onder verhardingen en constructies in de GWW-sector worden toegepast: van ongebonden menggranulaten tot gebonden cementhoudende lagen en lichtgewicht schuimbeton. Voor Stichting NMD heeft InfraImpact zes productprofielen geactualiseerd, met aanvullende varianten per veelvoorkomende laagdikte (200, 250 en 300 mm) zodat ontwerpers direct kunnen rekenen met praktijkmaten.

Zes productprofielen

• Funderingslaag, Menggranulaat: ongebonden, secundair mengsel van beton- en metselwerkpuin
• Funderingslaag, Hydraulisch Menggranulaat: menggranulaat met hydraulische binder (hoogovenslakmengsel)
• Funderingslaag, Betongranulaat: ongebonden, 100% secundair betongranulaat uit selectieve sloop
• Funderingslaag, Asfaltgranulaatcement (AGRAC): cementgebonden funderingslaag met asfaltgranulaat
• Funderingslaag, Metselwerkmengsel: ongebonden, secundair metselwerkpuin
• Funderingslaag, Schuimbeton: lichtgewicht cementgebonden funderingslaag (550 en 650 kg/m³)

Belangrijkste methodische bevindingen

• Bij ongebonden granulaten (menggranulaat, betongranulaat, metselwerkmengsel) ligt het zwaartepunt van de milieubelasting bij dieselverbruik tijdens transport en aanleg. De productiefase zelf heeft geen impact, omdat het secundaire grondstoffen betreft die "vrij van milieulast" uit de afvalverwerkingsfase van eerdere bouwwerken komen.
• Bij gebonden producten (AGRAC, schuimbeton) verschuift het zwaartepunt nadrukkelijk naar de productiefase, door inzet van cement en bindmiddelen. Bij schuimbeton is dit aandeel zelfs dominant.
• Voor de gebruiksfase is uitloging meegenomen (module B1), op basis van onderzoek van SGS Intron naar uitloging van menggranulaat. Dit profiel wordt voor alle steenachtige funderingen aangehouden, in afwachting van specifiekere meetdata per materiaal.
• Aanbeveling uit de rapportage: specifiekere uitlogingsdata per materiaal zijn wenselijk voor toekomstige updates, omdat dit de onderlinge milieuvergelijking van funderingsmaterialen beïnvloedt.

RAW 81

RAW 81: Bitumineuze verhardingen

RAW 81 omvat bitumineuze verhardingen, hulpstoffen daarbinnen, en de verwerking van vrijkomend asfalt. Voor Stichting NMD heeft InfraImpact twee productprofielen geactualiseerd binnen dit hoofdstuk: de bitumenemulsie kleeflaag en het thermisch reinigen van teerhoudend asfalt.

Specifieke asfaltmengsels (zoals SMA en ZOAB) vallen onder categorie 2 met productspecifieke data en zijn daarom niet als generiek categorie 3 profiel opgesteld.

Twee productprofielen

• Bitumenemulsie kleeflaag: dunne bitumineuze laag tussen asfaltlagen voor onderlinge verkleving. Functionele eenheid 1 m², schaalbaar van 0,3 tot 0,6 kg/m² dosering. PCR Asfalt-conform gemodelleerd om dubbeltelling met asfalt-LCA's te voorkomen.
• Thermisch reinigen, teerhoudend asfalt: verwerking van vrijkomend teerhoudend asfalt, waarbij verontreinigingen worden verbrand en het minerale granulaat wordt teruggewonnen voor hergebruik. Functionele eenheid 1 ton. Getoetst bij drie van de vier Nederlandse thermische reinigers.

Belangrijkste methodische bevindingen

• Bij de kleeflaag ligt het zwaartepunt vrijwel volledig bij de productie van bitumen en het aanbrengen ervan. Transport levert een verwaarloosbare bijdrage.
• Bij thermisch reinigen wordt de impact gedomineerd door het reinigingsproces zelf: het energie-intensieve proces met stookolie en elektriciteit. Transport en frezen leveren een veel kleinere bijdrage.
• De aangehouden waarden voor thermisch reinigen zijn behoudend (worst-case), omdat de proceskenmerken per installatie verschillen en nog niet eenduidig zijn vastgelegd. Aanbeveling: verfijning van procesdata per installatie voor een volgende actualisatie.
• PCR Asfalt-conformiteit: bij de kleeflaag is bewust geen dubbeltelling toegepast met asfalt-LCA's. Transport, frezen en recycling worden volledig toegerekend aan het asfaltmengsel waarvan de kleeflaag onderdeel is.

Voor de markt

Wat dit betekent voor de markt

Voor producenten van bouwproducten en wegmaterialen vormt de categorie 3 data het uitgangspunt waartegen productspecifieke EPD's worden afgezet. Met een eigen EPD scoort een specifiek product vrijwel altijd gunstiger dan de generieke categorie 3 data, wat in MKI-gestuurde aanbestedingen direct verschil maakt.

Voor opdrachtgevers, ingenieursbureaus en aannemers vormt deze data de betrouwbare referentie voor MKI-berekeningen in de ontwerpfase en in EMVI- en BPKV-aanbestedingen. De actuele MKI-waarden en onderliggende impactcategorieën zijn raadpleegbaar via de NMD-viewer op milieudatabase.nl.